Քերոլ Ասլանեան. “Մայրս միայն մահանալէն առաջ ինծի պատմեց Հայոց ցեղասպանութեան մասին”

Հայերն այսօր”-ի զրուցակիցը,  ՀԲԸՄ վարչութեան անդամ Քերոլ Ասլանեանն է: Ան իր հոգիի մէջ չմարող  ցաւ, կսկիծ ու անդադար պայքար ունի. ծնողները 1915թուականին Օսմանեան Կայսրութեան կողմէնէն հայ ժովովուրդի հանդէպ իրականացուած ոճրագործութեան ականատեսներ են, ովքեր բախտի բերմամբ կրցած են  փրկուիլ թուրք ասկեարի եաթաղանէն…

-Տիկի՛ն  Քարոլ,  զրոյցը սկսինք Ձեր մասին տեղեկութիւններ իմանալով

-Սիրով,  ծնուած եմ  Նիւ Հեմփշայրի մէջ (Մանչեսթր), ուր անցուցած եմ կեանքիս 15 տարիները:

Ուսում ստացած եմ Նիւ Եորքի “Syracuse” համալսարանէն: Յետագային շարունակած եմ ուսանիլ “Cornell”  համալսարան, իսկ մագիստրոսի կոչումը ստացած եմ Հարվըրտի համալսարանէն:

Այսպէս ուսումը աւարտելէն ետք սկսայաշխատիլ իբրեւ տարրական դասարաններու  ուսուցչուհի, ապա վերադարձայ Հարվըրտի համալսարան, ուր ալ 7 տարի հետազօտական աշխատանքներ իրականացուցած եմ, թէ ինչպէս երեխաները ուսում կը ստանան, ինչպիսի ազդեցութիւն կ’ունենան ծնողները այդ գործընթացի վրայ եւ այլն:  Շատ կը սիրէի աշխատանքս:

Այնուհետեւ տեղափոխուեցայ Նիւ Եորք, ուր հանդիպեցայ ապագայ ամուսինիս, ան այնտեղ կ’ աշխատէր: Նիւ Եորքի մէջ գործունէութիւն ծաւալեցի Կրթութեան ազգային ուսումնարանի մէջ: Այնտեղ աշխատակիցներով կը փորձէինք հասկնալ, թէ ինչպէս պէտք է ընել, որ երեխաները որակեալ կրթութիւն ստանան: Այս եւ բազմաթիւ այլ հարցերու պատասխանը ստանալու համար սկսանք համագործակցիլ տարածքի մէջ գտնուող դպրոցներու հետ` անով իսկ նպաստելով կրթութեան որակի բարձրացման:

Յետոյ գործունէութիւնս շարունակած եմ “College Board”-ի մէջ` աշխատելով մի ծրագրի վրայ, որ  երկարատեւ կրթութիւն կը կոչուէր (life long education) այն պատճառով, որ 1980-ականներուն երիտասարդներու ճնշող մեծամասնութիւնը 25 տարեկանէն ետք կը շարունակէին իրենց կրթութիւնը կամ ալ նոր-նոր կը սկսէին մտածել այդ ուղղութեամբ:

Որոշ ժամանակ անց բացի իմ սեփական ընկերութիւնս, որ շուկայական հետազօտութիւն կ’իրականացնէր կրթութեան համար:

Իսկ 1996 թուականէն ՀԲԸՄ-ի խորհուրդի  անդամ եմ: Այստեղ եւս զանազան ծրագիրներու միջոցով կը փորձենք Հայաստանի երիտասարդներու գիտակցութեան մէջ բարձրացնել որակեալ կրթութիւն ստանալու գաղափարը:

-Գիտեմ Հայոց ցեղասպանութիւնը վերապրածներու ժառանգ էք, պատմեցէ՛ք Ձեր` Եղեռնէն մազապուրծ եղած ընտանիքի պատմութիւնը

-Նախ ներկայացնեմ ծնողներս. հայրս` Սամսոն Պաղտասարեանը, մայրս` Արմենուհի Աբլահարեանը, ծնած են Արեւմտեան Հայաստանի Բիթլիս քաղաքի մէջ: Մայրիկս աւելի շատ յիշողութիւններ պահպանած է, քանի որ փոքր էի` ընդամէնը հինգ տարեկան, երբ հայրս մահացաւ:

Այո՛, դուք ճիշտ էք, ծնողներս այդ սարսափելի ոճրագործութեան ականատեսներէն եղած են: Կ’ուզեմ պատմել մօրս ընտանիքի պատմութիւնը:

Երբ Ցեղասպանութիւնը սկսած է, մայրս ութ տարեկան եղած է: Ան կը պատմէր, որ թուրքերը անակնկալ ներխուժած են իրենց տուն եւ բռնի ուժով դուրս  հանած հօրը,  քեռիներն ու հօրեղբայրները` տանելով անյայտ ուղղութեամբ, իսկ մի քանի օր ետք ալ եկած են կանանց ետեւէն:

Տատիկս տագնապած վերցուցած է չորս երեխաները` փորձելով  փախչիլ, սակայն չէ յաջողած: Ան դուրսը հանդիպած թուրք զինուորի մը եւ աղերսած, որ աղջկան` Արմենուհին, տանի յանձնելու մօտակայքին գտնուող միսիոներներու տուն` խօսք  տալով, որ եթէ աղջիկը յանձնէ միսիոներներուն, ինք անոր կը յայտնէ տունը պահուող ոսկիներու եւ գումարի տեղը: Այդպէս մայրիկս բախտի բերմամբ փրկուած է, իսկ տատիկս միւս երեխաներու հետ շարունակած է գաղթի ճանապարհը:

Մայրս մանկատան մէջ մնացած է 20 այլ երեխաներու հետ միասին: Պատկերացուցէք`  միսիոներները չէին ձգած, որ թուրքերը մօտենային այդ տունին. ռուսական զօրքերը կը հսկէին երեխաներու անվտանգութիւնը: Այդպէս մայրս 7 տարի կ’ապրի Ալեքսանդրապոլի  այդ միսիոներական մանկատան մէջ:

Ճիշտ է,  միսիոներները ամէն ինչ ըրին երեխաներու բարեկեցութեան համար,  բայց եղած են օրեր, որ անոնք քաղցած մնացած են, ցուրտ պայմաններու մէջ ապրած են ու հիւանդ վիճակի մէջ գտնուած:

Ապա մօրս համար Աստուած  այդ քաոսի մէջ լոյսի, յոյսի եւ փրկութեան նշաններ ցոյց կու տայ. ան 15 տարեկանին կը գտնէ հօրեղբայրը, որ միայնակ աղջնակին կը տեղափոխէ Սթամպուլի մէջ ապրելու:

Տատիկս նոյնպէս հայոց կոտորածէն փրկուած է երկու երեխաներու հետ, իսկ ամենափոքր երեխան, ցաւօք, կը մահանայ այդ դաժան պայմաններէն:

Այնուհետեւ մայրս կը ծանօթանայ հայրիկիս եւ 17 տարեկանին կ’ ամուսնանան:

Ամուսնանալէն ետք անոնք ապրելու նպատակով կու գան Մանչեսթր եւ  կը զբաղին առեւտուրով:  Ծնողներուս միութենիէն  չորս երեխայ  ծնաւ` երեք աղջիկ եւ մէկ տղայ:

-Տիկի՛ն  Քարոլ,  ե՞րբ իմացաք  Հայոց  ցեղասպանութեան մասին:

-Մայրս երբեք չէ խօսած Եղեռնի մասին, միշտ լռած է այս հարցով:

Հաւանաբար պատճառը այն էր, որ մեր բնակավայրի մէջ ընդամէնը չորս հայ ընտանիք կ’ապրէր, իսկ հայկական եկեղեցիներ եւ այլ հաստատութիւններ չկային, մէկ խօսքով` կտրուած էինք հայկական միջավայրէն:

Մայրս միայն մահանալէն առաջ ինծի պատմեց  Հայոց ցեղասպանութեան մասին: Իմանալով զարհուրելի ոճիրի  մասին` քարացած էի պարզապէս, խօսքեր չէի գտներ արտայայտելու:

Ան  շատ զօրաւոր կին էր, միայնակ առանց տրտնջալու  իր ուսերու վրայ վերցուցած էր երեխաները մեծցնելու, ընտանիքը պահելու  հոգը: Անսահման շնորհակալ ենք մեր մայրիկին, որ դժուարին պայմաններու մէջ չէ անտեսած մեր` կրթութիւն ստանալու հարցը, եւ մեզի իբրեւ գրագէտ մարդիկ մեծցուցած:

Եւ անոր դաստիարակութեան արդիւնքն էր, որ ես օտար միջավայրի մէջ, ուր գրեթէ հայ համայնք չկար, ամուսնացայ հայ տղամարդու հետ:

-Հետաքրքրական է` ի՞նչ  կ’ըսէք հայ ժողովուրդի մասին, ինչպիսի՞ ժողովուրդ ենք  մենք:

-Շատ բարի, անկեղծ եւ սրտաբաց ժողովուրդ ենք: Հիացած եմ հայերու տաղանդով եւ խելացիութեամբ: Շատ կը սիրեմ գտնուիլ Հայաստան, գրեթէ բոլոր տեսարժան վայրերը այցելած: Իսկ հայկական ուտելիքները պարզապէս չտեսնուած համ ունին, որոնցմէ առաւել շատ տոլման կը սիրեմ:

Տունն ալ ամուսինս հայկական ուտելիքներ կը պատրաստէ մեզի համար. ես օրուան մեծ մասը աշխատանքի մէջ եմ: Աղջիկներս եւ թոռնիկներս նոյնպէս կը փորձեմ հնարաւորինս հայեցի դաստիարակել. միշտ անոնց կը պատմեմ հայ ժովովուրդի մասին, թէ ինչպիսի ազգ ենք մենք, ինչ դժուարութիւններու մէջէն անցած ենք եւ արհաւիրքներ տեսած:

-Տիկի՛ն Քարոլին, մասնակցեցաք նաեւ ՀԲԸՄ 88-րդ ընդհանուր ժողովին, ի՞նչ տպաւորութիւններ ունիք  կազմակերպուած  ժողովէն:

-Նախ ըսեմ` կը կարեւորեմ նման հանդիպումները. նոր ծանօթութիւններու, մտքերու փոխանակման հնարաւորութիւն կ’ընձեռուի մեզի: Ամէն ինչ բարձր մակարդակի կազմակերպուած էր, եղան կառուցողական, իմաստալից ելոյթներ: Շոշափուեցան մարդկային ռեսուրսներու թեման, որ դրական գնահատուեցաւ իմ կողմէս: Այս ժողովէն ետք մէկ անգամ եւս համոզուեցայ, թէ  որքան խելացի ժողովուրդ ենք, պարզապէս պէտք է ճիշտ օգտագործենք մեր հնարաւորութիւնները:

Մենք ալ մեր աշխատանքի շնորհիւ պէտք է ամէն ինչ ընենք` ի շահ  Հայաստանի: Զիս յատկապէս կը մտահոգէ Հայաստանի երիտասարդներու կրթական մակարդակը բարձրացնելու, ինչպէս նաեւ արտագաղթի,  ծնելիութեան ցած մակարդակի հարցը:

Պէտք է տարբեր ծրագիրներ մշակենք եւ կեանքի կոչենք, որոնցմով կրթութեան որակը հայ երիտասարդներու մօտ կը բարելաւուի: Այժմ կը փորձարկենք կրթութիւն-տնտեսութիւն փոխհամագործակցութիւնը.կ’ուզենք հասկնալ, թէ կրթական համակարգը բարձրացնելու շնորհիւ տնտեսական ինչ  նուաճումներ կը գրանցուին:

Ժողովի ընթացքին ի թիւս այլ հարցերու քննարկուեցան կրթական համակարգի մէջ նոր գիտար կիրառման հարցը,  որը նոյնպէս  հաւանութեանս արժանացաւ:

-Ըստ  Ձեզի Ապրիլ  24-էն ետք, երբ լրանայ Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցը, ի՞նչ հանգրուանի կը հասնի  Հայ Դատը:

-Անշուշտ կը կարեւորենք համահայկական տարբեր նախաձեռնութիւններու, ձեռնարկներու, ոգեկոչումներու մեծ ալիքի բարձրացումը: Եթէ նոյնիսկ դեռ բաղձալի արդիւնքին չհասնինք, միեւնոյնն է սա աննախադէպ հնարաւորութիւն է մէկ անգամ եւս  ի լուր  աշխարհի  պահանջատիրական կոչ հնչեցնելու:

Իսկ Ապրիլ 24-ին ես, ցաւօք, Հայաստան չեմ ըլլար: Ապրիլ 21-ին Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցին նուիրուած 100 lives ծրագրի ծիրէն ներս Փարիզի մէջ համերգ տեղի պիտի ունենայ, այնտեղ կ’ըլլամ: Ինչպէս նաեւ կը մասնակցիմ ՀԲԸՄ-ի կողմէն իրականացուող Ցեղասպանութեան անմեղ նահատակներու յիշատակը ոգեկոչող այլ ձեռնարկներու:

Անգլերէնէն թարգմանեց Նունէ Կիրակոսեան

Զրուցեց  Գէորգ Չիչեան

Scroll Up