«Հայաստանը Իմ Ամբողջ Աշխարհս Է». Պարոյր Աղպաշեան

%d5%b6%d5%a1%d5%ad%d5%a1%d6%80%d5%a1%d6%80

 Հայոց պատմութեան, գրականութեան, առհասարակ` մշակոյթի ու արուեստի իւրաքանչիւր ճիւղի մասին հրատարկուող գիրքերը մեր հարստութիւնն են` այն ակունքները, որոնք գալիք սերունդներուն ի պահ կու տան անանց արժէքներ: Այդօրինակ արժէքաւոր գիրքերէն մէկուն` «Երեւանի պետական համալսարան (95- ամեակ. երախտաւոր դասախօսներ (դիմաքանդակային հպումներ)» հեղինակին` Երեւանի պետական համալսարանի հայ բանասիրութեան մասնաճիւղի շրջանաւարտ, Պէյրութի մէջ լոյս տեսնող շարք մը թերթերու երկարամեայ աշխատող, խմբագիր, հրապարակախօս, գրականագէտ, Միջազգային լրագրողներու միութեան, Հայաստանի լրագրողներու միութեան անդամ, ազգային-հասարակական գործիչ, Լիբանանի մամլոյ սենտիքայի, Արաբ ընկերակցութեան, «Կարպիս Լ.Նազարեան» հրատարակչականի, Հայաստանի հայերէնի եզրաբանութեան խորհուրդի անդամ, Հայկազեան համալսարանի դասախօս Պարոյր Աղպաշեանի հետ «Հայերն այսօր»-ի համար ունեցած իմ զրոյցս աւելի շատ ծաւալեցաւ համալսարանական տարիներէն ունեցած յիշողութիւններուն ու տպաւորութիւններուն շուրջ, որ սիրով կը ներկայացնենք մեր ընթերցողներուն ուշադրութեան:

-Պարո՛ն Աղպաշեան, վերջերս Երեւանի պետական համալսարանին մէջ տեղի ունեցաւ Ձեր գիրքի շնորհանդէսը, որ, կարծեմ, 2016-ին  հրատարակուած է. ինչպէ՞ս ծնաւ գաղափարը:

-Այս գիրքի հրատարակութիւնը երկար տարիներու փափաքս  եղած է: Պատճառը՞… շատ յստակ է. Երեւանի պետական համալսարանի բանասիրական մասնաճիւղի հայոց լեզուի ու գրականութեան բաժինը կեանքիս անկիւնադարձային ամրակուռ հանգրուանը  դարձած է, եւ այդ ամէնը իմաստաւորող, կենսաւորող ու դրսեւորող ընտրահոյլը եղան իմ դասախօսներս` ամենահեղինակաւորէն մինչեւ համեստագոյնը, բազմավաստակէն` վաստակաւորը. անոնք իմ մէջ արմատաւորեցին ու զարգացուցին բանասիրութեան աշխարհի անսպառ աւանդութիւններն ու հարստութիւնները: Դիմաքանդակային փունջ եղած է ` դիտուած ու գնահատուած իմ տեսակէտովս, դիտարկումով ու դատումովս: Ի նկատի ունենալով, որ կը լրանար նաեւ Պետական համալսարանի 95-ամեակը, նաեւ` հայոց լեզուի ու գրականութեան բաժանմունքի, ամփոփ ակնարկով ներկայացուցած եմ անոնց անցած ուղին`  շարք մը վաւերագրական յիշեցումներով, ինչպէս նաեւ` սփիւռքահայ ուսանողներու Հայաստանի մէջ ուսանելու հնարաւորութեամբ:

-Պարո՛ն Աղպաշեան, Դուք, փաստօրէն, համալսարանական  եղած էք, ուսանած էք համալսարանին մէջ, որ այն ժամանակ միակն էր. եկաք Պէյրութէն, կրթութիւն ստացաք, յետո՞յ…

-Ուսումս աւարտելէ ետք վերադարձած եմ Պէյրութ, աշխատանք չկար, որովհետեւ վաստակաւորները դեռեւս ասպարէզի վրայ էին: Պէյրութ վերադառնալէ  քանի մը ամիս  ետք աշխատանքի անցայ ՀԲԸՄ-ի կեդրոնական գրասենեակին մէջ` որպէս սովորական քարտուղար, յետոյ դարձայ դիւանապետ, այնուհետեւ` կրթական յանձնախումբի վարիչ-քարտուղար: Ակամայէն շեղուեցայ բանասիրութենէն, սակայն Հայկական բարեգործականը ունէր «Երուանդ Հիւսիսեան» հայագիտական հիմնարկ, որուն տնօրէնը նշանաւոր բանաստեղծ, մանկավարժ, գրականագէտ Վահէ Վահեանն էր. ես ալ այնտեղ սկսայ մասանկիօրէն դասաւանդել գրաբար, մանկավարժութեան պատմութիւն, այսինքն` մօտեցայ իմ մասնագիտութեանս, յետոյ առիթ եղաւ, որ Հայկազեան համալսարանին մէջ ալ այս նիւթերը դասաւանդեմ: 1990-ին, երբ նախանշաններ կային, որ Հայաստան դէպի անկախութիւն կ’երթայ, Խորհրդային Միութիւնը կը փլուզուի, Ռամկավար ազատական կուսակցութեան պաշտօնական «Զարթօնք» օրաթերթը կը գործէր, որուն աշխատանքները կը կազմակերպէր Յակոբ Աւետիքեանը. ան ստիպուած եղաւ ժամանակաւորապէս այստեղ գալ, Լիբանանի մէջ պատերազմ էր, Աւետիքեանի հետ պայմնաւորուեցանք, որ ես կը փոխարինեմ զինք: Պատահեցաւ այնպէս, որ ինք այստեղ մնաց, ես ալ «Զարթօնք»-ի մէջ մնացի եւ մինչեւ 2007 պատասխանատու խմբագիրն էի, իսկ մինչ այդ, 17 տարի շարունակ, «Խօսնակ» ամսաթերթի խմբագիրը եղած եմ, «Շիրակ» գրական ամսագիրի խմբագրական անդամ…շատ թերթերու մէջ  աշխատած եմ: 2007-ին սահմանափակեցի աշխատանքներս եւ սկսայ ՀԲԸՄ-ի «Դարուհի Հովակիմեան» վարժարանին մէջ հայոց լեզու, հայ գրականութիւն եւ հայոց պատմութիւն դասաւանդել: Չհասցուցի ատենախօսութիւն պաշտպանել, որովհետեւ լրագրութիւնը, օրաթերթը կը կլանէ ամբողջ ժամանակս:

-Խօսինք Ձեր հրատարակած գիրքերուն եւ ատոնց մէջ ներկայացուած թեմաներուն մասին:

-2007-էն մինչ այժմ տարբեր թեմաներով 12 գիրք  հրատարակած եմ`«Ներխուժած Լիբանանի աննկուն կամքը», «Արեւմտահայ գրողներու լեզուամտածողութիւնն ու բառապաշարային շերտաւորումները», «Ապրուած հրապարակագրութիւն` յետադարձ հայեացքով» (3 հատորով), «Պատառիկներ` մեծերէն», «Մամլոյ ընտրանի գրութիւններ», «Հրապարակախօսական- բանախօսական-գրախօսական ընտրանի էջեր», «Հրապարակագրական բերքահաւաք», «Ռամկավար ազատական կուսակցութեան ազգային գաղափարաբանական հաւատամքը», «Յակոբ Պարոնեանի լեզուաբառապաշարային առանձնայատկութիւնները» եւ այս վերջին գիրքս…

– Պարո՛ն Աղպաշեան, համոզուած եմ, որ Դուք դեռ գիրքեր ունիք գրելու, հրատարակելու. ըսէք, խնդրեմ, ի՞նչ պիտի ըլլայ Ձեր յաջորդ գիրքը:

-Այո՛, պէտք է շարունակեմ. ընելիքներ դեռ շատ կան, ասոնցմէ բացի` հրապարակախօսական նիւթերու  գիրք մըն ալ հրատարակած եմ, այժմ կը հաւաքեմ հօրս` խմբագիր, գրող Յովհաննէս Աղպաշեանի բոլոր նիւթերը` զետեղելու մէկ գիրքի մէջ: Հայրս հայրենասէր մարդ էր, նաեւ լաւ արաբագէտ էր, այդ լեզուն սորված էր բանտին մէջ եղած ժամանակ: Հայրս երգիծական շնորհ ալ ունէր եւ իր նիւթերուն տակ կը ստորագրէր` «Խիկար»: 1970-ին Օտեանի «Ընկեր Փանջունի»-ն տպագրեց արաբերէնով. արաբ ընթերցողները զարմացած էին, չէին գիտեր, որ այդպիսի քաղաքական երգիծաբան ունինք: Յաջորդ գիրքս ՀԲԸՄ-ի նախագահ Պերճ Սեդրակեանի հօրեղբօր ` Հրաչեայ Սեդրակեանի մասին է, որ ազգային մեծ գործիչ է. անոր արխիւը ժողվեցի` ելոյթները, նամակները, գրուածքները, բանախօսութիւնները: Ան եղած է նաեւ Ներգաղթի կոմիտէի պատասխանատու, Լիբանանի երեսփոխանական թեկնածու:

Հայ գրողներէն` արեւելահայ, արեւմտահայ, ո՞վ  ամէնէն շատ հարստացուցած է Ձեր ներաշխարհը:

-Եղիշէ Չարենցը, Վահան Տէրեանը, Պարոյր Սեւակը, Յովհաննէս Շիրազը, արեւմտահայ գրողներէն` Դուրեանը, Դանիէլ Վարուժանը, Մեծարենցը, Սիամանթոն, օտարագիր գրողներէն շատ տպաւորուած եմ Ուիլեամ Սարոյեանի գործերով, յատկապէս` «Իմ սիրտս լեռներուն մէջ է» ստեղծագործութեամբ, որուն բեմադրութեան մէջ հրաշալի դերակատարում ունէր անուանի դերասանուհի Վարդուհի Վարդերեսեանը:

-Սփիւռքի նախարարութեան բարեկամն էք, անշու՛շտ, ուստի կը խնդրեմ Ձեր տեսանկիւնէն բնութագրէք նախարարութեան ծրագիրները, աշխատանքները:

-Առաջ, երբ կու գայի Հայաստան, կ’այցելէի Սփիւռքահայութեան հետ մշակութային կապի կոմիտէ, որ Խորհրդային շրջանին մեծ դեր կը կատարէր, այն կարծես կամուրջ էր Հայաստանի եւ Սփիւռքի միջեւ, այսօր այդ դերը կը կատարէ Սփիւռքի նախարարութիւնը. մեծ ներուժ ունի տիկին Յակոբեանը, դիտողութիւնները կ’ընդունի բարեկամաբար, լայնախոհ մտածելակերպ ունի:

-Ին՞չ է Ձեզի համար Հայաստանը, Հայրենիքը:

-Շատ յաճախ կ’ըսեն ինծի` գնայ Հայաստա՛ն ապրիր, որ այդքան հայրենասէր ես, իսկ ես կը պատասխանեմ` Հայաստանը իմ մէջս է: Հայ մարդը, ուր ալ ապրի, փոքրիկ Հայաստան մը կը ստեղծէ: Լիբանանի մէջ հայերը շատ շատոնց հաստատուած են, հոգեւոր մեծ արժէքներ ստեղծած, լիբանանահայ գաղութը այդ տեսանկիւնէն հարուստ է: Հայաստանը իմ ամբողջ աշխարհս է:

-Շնորհակալութիւ՛ն, հայրենակից, բարի՛ երկունք Ձեր յաջորդ բոլոր ձեռնարկումներուն:

Հարցազրոյցը` Կարինէ Աւագեանի