Հայրենիքը Կը Սիրեն` Ինչպիսին Այն Կայ

Անանց, երբեմն նոյնիսկ չգիտակցուած  սէր մը կայ անթեղուած հայրենիք ունեցող մարդոց հոգիին մէջ: Ու հայ մարդուն շատ ծանօթ է այդ զգացումը, եթէ նոյնիսկ ան հեռու է, եթէ նոյնիսկ սեփական կամքով հեռացած է այն եզերքէն, որուն անունն է Հայաստան ոստան: ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան մէջ  լաւ գիտեն, թէ հայրենակարօտ հայերուն հոգիին մէջ ինչպէս կալիքուի այդ սէր-կարօտը: Գիտեն նաեւ, որ ինքնաճանաչումի ափ պէտք է դուրս բերեն յատկապէս պատանեհասակ սփիւռքահայերու ինքնորոնման նաւը: Գիտեն եւ ի սկզբանէ իրենց թիւ 1 խնդիրը կը համարեն հայ երեխաները տուն կանչել` Հայաստան-մօր ձայնով…

Հայրենաճանաչութեան «Արի տուն» ծրագիրի հերթական լարերը դեռ երկար պիտի արձագանքեն Հայրենիքէն իրենց ապրելու տեղերը վերադարձած երեխաներուն յուշերուն մէջ: Ծրագիրի նախաձեռնող ու իրագործող գերատեսչութեան մէջ եւս չեն թօթափած տպաւորութիւններու հարուստ «բեռը»: Եւ Սփիւռքի նախարար Հրանոյշ ՅԱԿՈԲԵԱՆԻ հետ հանդիպելով` անոր աշխատասենեակին մէջ անակնոսկալից կանգ առինք  պահ մը. ողջունեց` դժուարանալով հայեացքը կտրել պաստառէն: Ինչ-որ նոր ֆիլմ կամ զգայացունց եթերասիւժէ չէր զինք կլանողը: Ընդմիջման ժամ էր, եւ նախարարը որոշած է վերստին օրեր առաջ իրեն հիւր եկած երեխաներու համերգի տեսահոլովակը դիտել: Մեր անկախութեան քառորդդարեայ յոբելեանին նուիրուած «Իմ Հայաստան» փառատօնի մասնակիցներու շրթունքներէն խոստովանութեան պէս կը հնչէր`

– Իմ Հայաստանը իմ Արարատ լեռն է:

– Իմ Հայաստանը մեր հայրենիքը պահող զինուորն է……

Մեր մայրենին է անոնց Հայաստանը, Սասնայ Դաւիթի Թուր-կեծակին ու Կոմիտասի «Հորովելը», անառիկ Արցախը: Եւ այսպէս` Սփիւռքէն եկած երեխաները կը փորձէին պատառ առ պատառ ամբողջացնել իրենց ճանչցած Հայաստանը: Իսկ Օփերայի թատրոնին մէջ փառատօնի բացման համերգի մասնակիցներուն ու ներկաներուն յուզած էր նաեւ Նախարարի խօսքը`

– Իմ Հայաստանը ի՛մ սէրն է, մեր 10 միլիոն հայերու սէրն է: Մենք ուրախ ենք, հպարտ ու հիացած ենք այս տղաներու խրոխտ ու աղջիկներու հեզաճկուն պարով: Իմ «Հայաստան» փառատօնի կանչով անոնք եկան 25 երկիրներէ` 48 պարային խումբերով եւ մշակութային հրավառութիւն դարձուցին տօնը:

Ի դէպ` փառատօնին կը մասնակցէին պարային խումբերու 1100 եւ երգչախումբերու 380 կատարողներ:

Ամառը սովորաբար արձակուրդային տրամադրութեամբ կը համակէ մարդոց, ու սովորաբար աշխուժութիւնը կը նուազի կամ կը մարի: Ձեր ղեկավարած գերատեսչութեան մէջ աշխուժութիւնը գագաթնակէտին կը հասնի` մէկը միւսին յաջորդող` ազգապահպանման նպաստող ծրագիրներով: Առաջնահերթ համարուող, գերակայ ուղղութիւնները կը մնան նոյնը՞, փոխուա՞ծ են որոշ շեշտադրումներ:

– Բնականաբար, յարափոփոխ ժամանակը, տարիներու փորձը, զարգացումները կը յանգեցնեն որոշակի շեշտադրումներու փոխոխութեան: Բայց Սփիւռքի նախարարութեան մնայուն ռազմավարութիւնը հայապահպանութիւնն է: Ին՞չ ընել, ի՞նչ կառուցակարգեր կիրառել, որ կարենանք Սփիւռքի մէջ հայը հայ պահել, այսինքն` տեսակի պահպանման խնդիրն է, որ ամենամեծ հարցն է` ծառացած ոչ միայն Սփիւռքի նախարարութեան, այլ ողջ հայութեան, անոր կառոյցներուն առջեւ: Եւ, ընդհանրապէս, ոչ միայն Սփիւռքի նախարարութեան, այլ ամբողջ հայ ժողովուրդին համար ծառացած մնայուն եւ գերագոյն արժէքները, կը կարծեմ, երկուքն են` տեսակի պահպանումը եւ հզօր, զարգացած Հայաստան ունենալը: Եթէ մենք այդ երկու արժէքները կարենանք պահպանել, ուժեղացնել, ապա շատ ու շատ հարցերու պատասխան կ’ունենանք, յաջողութիւններն ալ մեզի կ’ուղեկցին: Ունենալ հզօր, կայացած երկիր, որ աշխարհասփիւռ զաւակներուն դէպի իրեն կը բերէ: Եթէ Հայրենիքը ուժեղ չեղաւ, հզօր ու ապահով չեղաւ, ապա կը գտնուին մարդիկ, որ կը հեռանան: Հայ ժողովուրդի գերխնդիրը պէտք է ըլլայ հաւաքական եղանակով Հայաստանը առաջ տանիլը, բոլորի ուշադրութեան կեդրոնին մէջ հայրենիք ունենալը, որպէսզի բոլորը ձգտին դէպի Հայաստան: Այս գլխաւոր հիմնահարցերը կը պահանջեն մտածուած, լուրջ ծրագիրներ ունենալ: Ծրագիրներ, որոնցմով կը փորձենք աւելի ամրացնել Սփիւռք-Հայրենիք կամուրջները: Եթէ այդ կամուրջները չամրանան, չուժեղանան, ապա համաշխարհայնացման պայմաններուն մէջ ուծացումը կրնայ իր սեւ գործը ընել` ձուլել, համահարթեցնել հիմնականին մէջ փոքր ազգերուն, մշակոյթներուն, լեզուներուն: Մենք պէտք է կարենանք անընդհատ, յատկապէս, հայ երիտասարդութիւնը ներարկել արմատներուն կառչած մնալու գիտակցումը: Մեր ծրագիրներուն միջոցով փորձ կ’ընենք աշխարհի տարբեր ծայրերէն եկած հայ երիտասարդութեան ճանաչելի դարձնել հայրենիքը, որպէսզի անոնք իրենց ոտքին տակ հայրենի հողը զգան, հմայուին Մասիսով, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինի մէջ իրենց մոմը վառեն, խոնարհին Ցեղասպանութեան զոհերու յուշարձանին առջեւ, Եռաբլուրի մէջ մերօրեայ հերոսներու շիրիմներուն յարգանքի տուրք մատուցեն եւ, չեմ կասկածիր, որ այդ պարագային երիտասարդը հայ կը մեծնայ:

Հայրենաճանաչողութեան ծրագիրը պէտք է հասնի անոր, որ իւրաքանչիւր հայ երիտասարդ այցելէ Հայաստան: Պատահական չէ, որ մենք շարժում  սկսած ենք` «Հանգստացիր հայրենիքի մէջ գոնէ 3 տարին  անգամ մը»: Շատ յաճախ կարելի է լսել, որ հրեաները միասնական են, հետաքրքիր է անոնց մօտեցումը. տարբեր վայրերու մէջ իրար հանդիպելուն` անոնք կ’ըսեն. «Յաջորդ տարի Երուսաղէմի մէջ»: Ես կը կարծեմ, որ մենք ունի՛նք այդ խնդիրը: 7-8 միլիոն հայեր կ’ապրին Հայրենիքէն հեռու եւ մեր նպատակային աշխատանքը կրնայ ըլլալ այն, որ անոնք Հայաստանը անպայման տեսնեն, ուխտագնացութեան գան Հայրենիք:

– «Արի տուն» ծրագիրին այս տարի նաեւ երկրորդ անգամ մասնակցողներ կային:

– Այո, ծրագիրը այս տարի այդ առանձնայատկութիւնը ունէր: Հրաւիրած էինք նաեւ 5-6 տարի առաջ «Արի տուն» ծրագիրի որոշ մասնակիցներու, որոնք այս ընթացքին չափահաս  դարձած են,  համալսարաններու մէջ կ’ուսանին կամ արդէն կ’աշխատին: Եւ համոզուեցանք, որ այստեղ անցուցած օրերը խոր հետք ձգած են  անոնց հոգիներուն մէջ: Միւս կողմէն որոշ լրագրողներ ժամանակին յոռետեսութեամբ  լեցուած էին ծրագիրին հանդէպ եւ ջանք ու եռանդ չէին խնայեր` այն սեւցնելու համար: Հաճելի  փաստ մը արձանագրեցինք. մայր հայրենիքի մէջ իրար հետ ծանօթանալով` տարբեր երկիրներ ապրող հայ զաւակները շարունակած են ընկերներ մնալ` յատկապէս օգտագործելով համացանցի հնարաւորութիւնները: Եւ այդ ընկերութիւնը հաստատուն պահելու համար որոշած են ամէն տարի հանդիպիլ Երեւանի մէջ: Քանի որ մեր ծրագիրը թոյլ չի տար, որ նոյն մարդը երկրորդ անգամ մասնակցի (որպէսզի հնարաւորինս աւելի շատ երիտասարդներ ներգրաւուին), անոնք որոշում  կայացուցած են, եւ արդէն 5 տարի իրենց ամառնային հանգիստը կ’անցնեն հայրենիքի մէջ: Ինծի համար յուզիչ էր նաեւ այն պահը, երբ Մոնիքա անունով մոսկուաբնակ  աղջիկ մը, որ արդէն տնտեսագիտական ինստիտուտի 4-րդ դասարանի ուսանող է, մինչ ծրագիրին մասնակցիլը հայերէն ոչ մէկ բառ գիտեր: Մեր ծրագիրին շնորհիւ սկսած է տառերը սորվիլ եւ, վերադառնալով Մոսկուա, Հայորդաց տան մէջ շարունակած է սորվիլ մայրենի լեզուն: Այս եւ նմանատիպ այլ օրինակներ նկատի ունենալով  երբեմն կ’ըսեմ, որ մենք այս պահուն սերմեր կը ցանենք. հայ մնալու սերմեր, որոնք պէտք է ծիլ արձակեն, պտուղ տան հայ երիտասարդներու հոգիներուն մէջ:

Արդեօ՞ք միայն Սփիւռքի նախարարութեան ծրագիրները բաւարար են, որպէսզի հայրենաճանաչ դառնալով` ձգտին անընդհատ կամ ընդմիշտ Հայաստան վերադառնալ: Նկատի ունիմ զբօսաշրջութեան ոլորտի անկատարութիւնը եւ սոցիալ-կենցաղային ոչ բարենպաստ վիճակը, որուն պատճառով տեղացիներն ալ կը հիասթափուին  ու կ’արտագաղթեն: Արդեօ՞ք այդ ամէնը եկուորներուն չեն մղեր` շարունակելու բարեկեցիկ հեռուներէն սիրել հայրենիքը:

– Ի հարկէ, Հայաստան դեռեւս հեռու է կատարեալ ըլլալէ: Ի հարկէ, հայրենիքը, որուն մասին երիտասարդութիւնը կը լսէ եւ որ կը ճանչնայ մեզի հիւրընկալուելու ընթացքին, կրնայ նաեւ չհամապատասխանել անոնց պատկերացումներուն: Մեր ծրագիրները երկարատեւ չեն, որպէսզի երեխաները հասցնեն խորանալ, տեսնել դժուարութիւնները: Սակայն հէնց նոյն ծրագիրի ծիրէն ներս անոնք կ’ապրին հայկական ընտանիքներու մէջ, կը տեսնեն հայկական ամէնօրեայ կենցաղը: Այնպէս չէ, որ անոնք բոլորովին անտեղեակ են դժուարութիւններէն: Բացի այդ, չմոռնանք, որ մեր առաջնահերթ խնդիրը Հայաստանը ճանաչելի դարձնելն է, այլ ոչ թէ հիմնախնդիրներով երեխաներուն բեռնելը: Նախ, անոնք փոքր են` 14-15 տարեկան: Իսկ արդէն չափահաս դարձած մարդուն պէտք է ներկայացնենք ոչ միայն երազային հայրենիքը, այլ նաեւ` իրական վիճակը: Եւ ամէն բանական արարած պարտաւոր է գիտակցելու, որ հայրենիքը պէտք է սիրել, այնպիսին, ինչպիսին որ կայ, հայրենիքը պէտք է սիրել` որովհետեւ ան քուկդ է, ու նաեւ դուն  պարտաւոր ես հայրենիքին ծառայել` դպրոցի, բանակի, աշխատատեղի մէջ` նուիրեալ աշխատանքով: Նման գաղափարները պէտք է դառնան մեր երիտասարդներուն հաւատամքը:

Դատելով սփիւռքահայութեան հետ Ձեր յաճախակի առնչութիւններէն` ինչպէ՞ս  տրամադրուած է սփիւռքահայը:

– Շատ պարագաներու մէջ Հայաստանի մէջ Սփիւռքը կ’ընկալուի որպէս մէկ հաւաքական կառոյց, որ պէտք է նաեւ միասնական կարծիք ու վերաբերմունք ունենայ: Մինչդեռ 7-8 միլիոն մարդու եւ 30 հազար կազմակերպութեան կարծիքը չի կրնար նոյնը ըլլալ: Ամենադրականէն մինչեւ ամենաբացասականը կայ: Միեւնոյն երեւոյթին կրնան ոմանք դրական վերաբերիլ, ոմանք` բացասաբար` ինչպէս եւ Հայաստանի մէջ է: Հնարաւոր չէ, որ միլիոնաւոր մարդոց կարծիքը նոյնը ըլլայ: Բայց կարեւոր  իրողութիւն մը չանտեսենք. երկրին համար վտանգի, օրհասի ժամանակ Սփիւռքը կը համախմբուի, կը բռունցքուի, եւ բոլորին (կամ` գրեթէ բոլորին) մտահոգութեան կեդրոնը Հայաստանը կը դառնայ (Սպիտակի երկրաշարժ, Ղարաբաղեան հիմնահարց…) :

Ապրիլեան դէպքերը ատոր ամենաթարմ ապացոյցն են: Չեղաւ  հայ մը, որ ինչ-որ ձեւով չարձագանքէր: Այս պարագային կրնանք ըսել` հաւաքական սփիւռք: Իսկ մնացած երեւոյթներուն, խնդիրներուն վերաբերեալ, ի հարկէ, կարծիքները շատ տարբեր են: Չմոռնանք, որ մենք, որպէս ազգ, հիմնականին մէջ բաժնուած ենք երկու մասի` հայրենապահներ եւ հայրենապաշտներ:

Անոնք, որոնք դուրսն են` հայրենիքը կը պաշտեն, հայրենիքին մասին կը մտածեն, ինչու չէ` նաեւ նիւթապէս կ’օգնեն: Անոնցմէ իւրաքանչիւրը կ’ուզէ իր պատկերացուցած հայրենիքը տեսնել: Իսկ այստեղ ապրողներուն սուրբ պարտականութիւնն է հող հայրենին պահպանել, անոր անվտանգութիւնը ապահովել: Այնպէս որ, այս հողին վրայ ապրողներս կը պահենք, կը պաշտպանենք մեր պապերէն մեզի բաժին հասած այն փոքրիկ կտոր հողը, որ կը կոչուի Հայաստան եւ Արցախ, որ արդէն 25 տարի կը մաքառի` իր ինքնութիւնը պահելով ու աշխարհասփիւռ իր զաւակներուն համար յոյսի հանգրուան մնալով: Եւ ամէն մէկ հայ, ուր ալ, որ ապրի, մէկ նպատակ պէտք է ունենայ, մէկ մօտեցում. որ մեր փոքրիկ Հայաստանը դառնայ այն երազներու Հայաստանը, որ բոլորս կ’ուզենք, ինչպէս հզօրացնենք եւ զարգացնենք մեր ոստանը…

 Թ. ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

«Աւանգարդ» պարբերաթերթ

7 Սեպտեմբեր, 2016թ.

Scroll Up