«Ցանկալի Է, Որ «Հայկական Աշխարհը Համացանցին Մէջ» Գիտաժողովը Շարունակական Ըլլայ». Րաֆֆի Տէմիրճեան

«Հայկական աշխարհը համացանցին մէջ» գիտաժողովին ընթացքին հնչած գրեթէ բոլոր ելոյթներուն մէջ շեշտադրումը հիմնականին մէջ կը դրուէր համացանցի կարեւորութեան, անվտանգութեան պահպանման  միջոցներու եւ հայկական համացանցի հզօրացման խնդիրներուն վրայ: Լիբանանահայ գաղութի ազգային ինքնութեան եւ ընկերային ցանցերու մասին զեկուցումով հանդէս եկաւ Լիբանանի ազգային առաջնորդարանի տեղեկատուական բաժանմունքի պատասխանատու, «զգոյշ» առողջապահական նախազգուշական պարբերաթերթի խմբագիր, «Վանայ ձայն» ռատիոկայանի հաղորդավար Րաֆֆի Տէմիրճեանը, որուն հետ«Հայերն այսօր»-ի համար կատարուած հարցազրոյցիս ընթացքին առաւել մանրամասնութեամբ  Րաֆֆին ներկայացուց իր  կարծիքը նման գիտաժողովներ իրականացնելու  մասին եւ հանդէս եկաւ ուշագրաւ առաջարկութիւններով:

Պարո՛ն Տէմիրճեան որքանո՞վ կարեւոր կը նկատէք նման գիտաժողովներու կազմակերպումը եւ որքանո՞վ  կրնայ գիտաժողովը նպաստել հայկական աշխարհի հզօրացման համացանցին մէջ:

-Այսպիսի գիտաժողովները շատ կարեւոր են եւ ունին առարկայական հիմունքներ,  յստակ հեռանկարային մօտեցում, դուրս  են ցուցադրական երեւոյթ  ըլլալու միտումէն, հասկացութենէն: Բնականաբար, առաջին հերթին Սփիւռքի տարբեր գաղութներէն  ներկայացուցիչներու մէկտեղուելու գաղափարը, փորձառութիւններու փոխանակումը էական են, եւ ատիկա  գիտաժողովի իրականացման այս երկու օրերուն ընթացքին յստակ ու թափանցիկ դարձաւ: Երեւանի պետական համալսարանի, ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան գործունէութիւնը, ի հարկէ, էական է, եւ ատիկա տեսանելի է, ողջունելի, սակայն այս բոլորէն անդին` յաջորդ քայլը պէտք է ըլլայ աշխատանքներու յստակ համատեղումը, փորձառութիւններու փոխանակումը, նաեւ  համագործակցութիւնը` բառիս լայն իմաստով: Կը տեսնենք, որ ինչ-որ տեղ մէկը  լաւ բան մըն  կ’ընէ եւ կը մտածենք ` ինչու՞ մեր գաղութին մէջ չունենանք, եւ հէ՛նց այս փոխադարձ շրջանառութիւնը պէտք է կատարուի: Ես կը կարծեմ, որ այսպիսի աշխատանքները ծրագի՛ր պէտք է ըլլան, ոչ թէ` նպատակ, միջո՛ց պէտք է ըլլան`  նպատակներու իրականացման համար, որովհետեւ մեր մէջ  տեսակ մը շփոթութիւն կայ. երբեմն  գիտաժողովները, համաժողովները նպատակներու  կը վերածուին, եւ երբ մենք  ատոնք միջոցի կը վերածենք ու նպատակի հասնելու համար յաւելեալ եռանդ, ճիգ կը գործադրենք, բնականաբար, այդ ժամանակ գործնական իմաստով այս բոլորը կ’արտայայտուի:

Կարելի՞ է ըսել, որ  սա յաջողուած գիտաժողով  է…

-Բնականաբար, յաջողուա՛ծ գիտաժողով է, որովհետեւ իր տեսակին մէջ առաջին այսպիսի նախաձեռնութիւնն է, բայց  կը շեշտեմ, որ այս գիտաժողովի յաջողութիւնը, արդիւնքը կ’արտայայտուի յաջորդ հանդիպման, երբ շօշափելի  կ’ըլլան  դրական քայլերը: Ցանկալի է եւ պարտադիր, որ ըլլայ նաեւ յաջորդ  գիտաժողովը, սակայն երկու օրը քիչ է, այդ ժամանակը չի բաւականացներ անգամ ծանօթութեան: Ցանկալի է, որ ներառուին նաեւ միւս գաղութները, Հայաստանէ՛ն  ալ ըլլան շատ մասնակիցներ: Անպայմա՛ն պէտք է շարունակութիւն ըլլան:

Պարո՛ն Տէմիրճեան, ո՞րն է լիբանանահայ գաղութէն ներս ինքնութեան խնդրոյ առարկան:

-Միջերկրական ծովի արեւելեան ափին գտնուող Լիբանանը արաբական փոքր երկիր է, ուր հայերը հաստատուած են հնագոյն ժամանակներէն: Այն Միջին Արեւելքի ամենաազդեցիկ, հայ հոգեւոր ու մշակութային արժէքներ ունեցող համայնքներէն է: Հայերը ունին բազմաթիւ մշակութային, երիտասարդական, մարզական, հայրենակցական ու բարեգործական կազմակերպութիւններ, վարժարաններ, դպրոցներ, Հայկազեան համալսարան, տասնեակ թերթեր, ամսագիրներ, ռատիոկայաններ, եկեղեցիներ: Լիբանանահայ գաղութը իր ստեղծման օրուընէ մինչ այսօր մնայուն կերպով քաղաքական ու ապահովական ցնցումներու մէջ կ’ապրի, եւ այս բոլորը, բնականաբար, իր բացասական անդրադարձը կ’ունենան գաղութի ներքին կեանքին վրայ: 1975-էն մինչեւ 1989-ի քաղաքացիական պատերազմը, 2006-ի Հարաւային Լիբանանի պատերազմը  ցնցումներ  յառաջացուցած են Լիբանանի մէջ ապրող ժողովուրդին վրայ, որմէ անմասն չէ մնացած լիբանանահայութիւնը: Գաղութը կ’առաջնորդուի կուսակցութիւններով եւ յարանուանական համայնքներով. կառոյցնե՛րը կ’առաջնորդեն, անհատական խմբաւորումներ, անհատական հասկացողութիւններ այնտեղ գոյութիւն չունին: Գաղութէն ներս կարեւոր դերակատարում ունի հոգեւոր կեդրոններու ներկայութիւնը, ներքին  իմաստով միակամութիւն կայ ընդհանուր հարցերու շուրջ, բայց այդ բոլորէն անկախ, բնականաբար, դժուարութիւններ կան, մարդուժի տագնապ կայ, իսկ վերջին 15-20 տարիներուն ընթացքին գաղութին համար նաեւ հարց էր ֆիզիքական համախմբուածութիւնը:

Երեւի լսած էք հայկական  Պուրճ Համուտ թաղամասին մասին, որ հայութիւնը ներկայացնող շրջան էր, այսօր իրողութիւնը այլ է, եւ այնտեղ օտար ազգերու ներկայութիւնը առաւել զգալի է: Հայաստանի մէջ դեռեւս խնդիր չէ ինքնութեան հարցը, սակայն գաղութներուն, Լիբանանի մէջ ինքնութիւն ունենալու, կազմելու  եւ  այն  պահպանելու խնդիր կայ: Առաջին հարցը, որ գոյութիւն ունի, այս է` ո՞վ ենք մենք. այսօր այստեղ թերեւս դիւրին է պատասխան տալ այս հարցին, սակայն պէտք է ըսեմ, որ գաղութի իրականութեան մէջ լուրջ տագնապ է այս հարցումը. լիբանանահա՞յ ենք, լիբանանցի՞ հայ ենք, արմատներո՞վ հայ ենք, ուղղակի՞ հայ ենք…այս խնդիրները, կ’ենթադրեմ, որ բոլոր գաղութներուն մէջ  գոյութիւն ունին եւ, բնականաբար, պատճառը ազգային ինքնութիւն, ազգային գաղափարախօսութիւն, ուղղուածութիւն չունենալն է…

Մեզի համար նոյնիսկ Հայրենիքի գաղափարը խնդիր է, որովհետեւ դեռեւս քիչ կը  խօսինք Հայրենիքի մասին: Մեր ծրագիրները այս իմաստով` ինչ կ’ընենք, ինչ պիտի ընենք,  դեռեւս յստակ  չեն, յստակ պատկերացում չունինք,  մօտակայ եւ հեռահար ծրագիրներ չունինք. այստեղ բացթողում կայ. պատկերացում չունինք, թէ 10 տարի յետոյ գաղութը  ինչ պայմաններու մէջ պիտի ըլլայ. դէպի ուր կ’երթայ. այս մէկը նաեւ առիթ կը հանդիսանայ խառնամուսնութիւններու, բարոյական արժէքներու խախտումներու, հայկական արժէքներու հեռացման: Այս բոլորը կ’ըսեմ, որովհետեւ գաղութը իր ստեղծման օրերէն մինչ ներկայ օրերը, ըլլալով պատերազմական, քաղաքատնտեսական, ընկերատնտեսական ցնցումներու մէջ, այնուամենայնիւ, իր գոյութիւնը պաշտպանած է անգամ առկայ դժուարութիւններուն մէջ:

Խօսինք ընկերային ցանցերուն մէջ լիբանանահայութեան ներգրաւուածութեան մասին:

– Ինծմէ առաջ ելոյթ ունեցող վարդապետերը նշեցին եւ պարզ է, որ ընկերային ցանցերը դրական ու ժխտական անդրադարձ ունին. ես  կ’անդրադառնամ  ընկերային ցանցերուն հանդէպ ունեցած մեր գաղութի վերաբերմունքին: Առաջին  քանի մը տարիներուն ընկերային ցանցերը մեզի համար անընդունելի երեւոյթ էին, որովհետեւ գաղութը պահպանողական պայմաններու մէջ կը գոյատեւէր, եւ այս  պահպանողական վիճակին մէջ երիտասարդութիւնը մուտք գործեց ընկերային ցանցեր: Լիբանանի մէջ ամէնէն տարածուածը ֆէյսպուքն է, մնացած ընկերային ցանցերը այնքան ալ տարածում չունին մեր գաղթօճախին մէջ: Երիտասարդութիւնը մուտք գործեց ֆէյսպուքեան էջեր, սակայն մեր միութիւններն ու կառոյցները իրենց կրաւորական կեցուածքով փորձեցին հեռու մնալ, հեռու պահել…երբ արդէն Լիբանանի հայոց թեմի առաջնորդարանի ֆէյսպուքի պաշտօնական էջը պէտք է ստեղծէինք, երկար ժամանակ համոզելէ ետք` այն տրամաբանութեամբ, որ եկեղեցին պէտք է ժողովուրդին մօտ երթայ, եւ այսօր ժողովուրդը պէտք է ընկերային ցանցերու մէջ գտնուի, փորձեցինք, գացինք, բայց իրականութիւնը այլ էր. ժամանակի հարց կար, եւ երիտասարդները  արդէն ունէին իրենց  հետաքրքրութիւնները: Ընկերային ցանցերը հաղորդակցութեան երկկողմանի միջոց են. թերթը, նախկին աւանդական միջոցները միակողմանի են, սակայն  կը կարծեմ, որ այսօր մենք, մեր գաղութը երկկողմանի երկխօսութիւններ, քննարկումներ կատարելու տրամաբանութենէն տակաւին հեռու ենք: Մեր միութիւններու պաշտօնական էջերը (ոչ բոլորը այստեղ ներկայացուած են) կրաւորական վիճակի մէջ են, մասնակիցներու թիւը այն չէ, ինչ որ գաղութի պատկերն է: Օրինակ բերեմ Լիբանանի հայոց թեմը. հնարաւոր չէ, որ 2000 հետեւող ունենայ այնպիսի կառոյցը, որ 50 հազարէն աւելի անդամներ ունի…ուստի, պէտք է հաշուի առնել, որ 50 տոկոսէն աւելին դուրս  մնացած են:

Անշուշտ, ընկերային ցանցերը ունին նաեւ իրենց  բացասական ազդեցութիւնը. Դուք համամի՞տ էք…

– Ըսեմ, որ ընկերային ցանցերը գաղութին մէջ անժխտելի  հետեւանքներ ունեցան` մարդկային զգացողութեան բացակայութիւն, որ կ’արտայայտուի ներգաղութային կեանքէն ներս, ինքնութեան հասկացութեան մէջ, անպատասխանատուութեան զգացում, որ կ’արտայայտուի մեր գաղութի կառոյցներու գործունէութեան մէջ, անսահման, անծայրածիր ազատութեան մօտեցում (սա նաեւ Հայաստանի մէջ կը գործէ), մասնակցութիւն` ոչ ազգային հոսանքներու: Յաջորդ կարեւոր կէտը լեզուի եւ մշակոյթի պահպանման խնդիրներն են. թերեւս Հայաստանի մէջ առաւել նուազ է այդ խնդիրը, իսկ գաղութներուն մէջ ատիկա ինքնութեան պահպանման կարեւոր ազդակներէն մէկն է: Ընկերային ցանցերու թերութիւններէն մէկն ալ այն է, որ մեր տեղեկութիւնները կը դառնան բոլորի սեփականութիւնը, սպասարկողներու տրամադրութեան տակ կ’ըլլան, մեր անհատական, նաեւ միութիւններու տեղեկութիւնները կրնան օգտագործուիլ:

Ին՞չ առաջարկութիւններ ունիք, պարո՛ն Տէմիրճեան:

-Ստեղծել տեղեկատուական համահայկական ցանց, առաջին հերթին` գաղութներուն մէջ, հայկական համայնքներուն, երկրորդ` կրթական համակարգին մէջ  ներառել համացանցը օգտագործելու հանրակրթկան ծրագիրներ, այսինքն ` մեր աշակերտներուն սորվեցնել նախազգուշական գիտելիքներ, համացանցէն ճիշդ օգտուելու ձեւը, սորվեցնել, թէ ինչպէս  որոշեն դրականն ու մերժելին: Կը կարծեմ, որ խօսքի սահմաններէն դուրս գալու  մարտահրաւէրը  կայ եւ կը հաւատամ, նաեւ յոյսով եմ, որ այս գիտաժողովը չաւարտէր ընդամէնը լուսանկարներ տեղադրելով, այլ կը դառնայ նոր գործերու յստակ նպատակներու մեկնարկ….

Շնորհակալութիւ՛ն, պարո՛ն Տէմիրճեան, յուսանք, որ ակնկալուող  յաջորդ գիտաժողովին եւս կը մասնակցիք եւ իրագործուած կ’ըլլան Ձեր առաջարկութիւնները:

Կարինէ Աւագեան

 

Scroll Up