«Ինչ Կոչում Ալ, Ինչ Բարձր Համբաւ Ալ Ունենաս, Միեւնոյնն Է, Դուն Դուրսը Հիւր Ես».Լեւոն Չատիկեան

Օրերս ՀՀ Սփիւռքի նախարարութեան մէջ Ֆրանսայէն հիւրընկալուած էր տուտուկահար Լեւոն Չատիկեանը.անոր հետ զրուցած է «Հայերն այսօր»-ի թղթակիցը:

– Բարի՛ գալուստ, պարո՛ն Չատիկեան: Ինչո՞վ  պայմանաւորուած է Ձեր այցը հէնց ապրիլեան այս օրերուն:

– Հայաստան  եկած եմ ՀՀ մշակոյթի նախարարութեան հրաւէրով: Ռոմանի երաժշտանոցին մէջ ես կը դասաւանդեմ տուտուկի դասեր, նաեւ փողային գործիքներու ամպիոնի վարիչն եմ: Երկու տարի է, որ կը գործէ  ծրագիր մը, որուն ծիրէն ներս Ֆրանսա հրաւիրեցինք Երեւանի Չայկովսկիի անուան երաժշտական դպրոցի երեխաները` Հայոց ցեղասպանութեան 100-րդ տարելիցի առիթով համերգներ տալու Ֆրանսայի 4 քաղաքներու մէջ: Ատոր նպատակը ֆրանսացիներուն եւ Ֆրանսա բնակող տարբեր ազգերու ներկայացուցիչներուն հայուն ու Հայաստանին ծանօթացնելն էր, Հայոց եղեռնի մասին երաժշտութեան միջոցով խօսիլը, հայկական երաժշտութիւն հնչեցնելը, այդ ծրագիրը իմ նախաձեռնութիւնս էր: 2014թ. ՀՀ սփիւռքի նախարարութեան հրաւէրով մենք մասնակցած ենք «Իմ Հայաստան» փառատօնի ծիրէն ներս կազմակերպուած պարարուեստի օրերուն: Ֆրանսայի մէջ ես ստեղծած եմ «Վալանս» երգի-պարի դպրոց-ակադեմիա, ուր կը յաճախեն 150-է աւելի տարբեր ազգութեան 3-է մինչեւ 25-26 տարեկան երեխաներ, պատանիներ ու երիտասարդներ: Հէնց պարարուեստի օրերուն ալ ծնաւ հայ-ֆրանսական նուագախումբ ստեղծելու գաղափարը. հրաւիրեցինք Ռոմանի երաժշտանոցի տնօրէնը, ան եկաւ, հանդիպեցանք Չայկովսկիի անուան երաժշտական դպրոցի տնօրէն Մարտուն Կոստանդեանին, եւ նուագախումբ ստեղծելու գաղափարը դրինք իրական հիմքերու վրայ: 2015-ին Ֆրանսայի մէջ ստեղծուեցաւ հայ-ֆրանսական նուագախումբը, իրականացուցինք բաց դասեր, փորձի փոխանակում ըրինք դասախօսական, փրոֆէսորական կազմերու միջեւ: Հայաստանէն 15 երեխաներ ընտրուեցան, իսկ Ֆրանսայէն` 35 ֆրանսացի երեխաներ: Ի ուրախութիւն մեզ` պէտք է ըսեմ, որ ընտրուած էր շատ ճիշդ կազմ, որուն համար երախտապարտ ենք պարոն Մարտուն Կոստանդեանին: Ունեցած ենք 4 համերգ` 3000 հոգինոց լեփ-լեցուն դահլիճով: Հանդիսատեսներու 80 տոկոսը ֆրանսացիներ էին, քանի որ նուագողներու գերակշռող մասը ֆրանսացի երեխաներ էին. անոնք այնքա՜ն լաւ նուագեցին Արամ Սաթեանի «1915թ. գործը, որ շատ ըսելիք ունէր: Երգ ու երաժշտութեան միջոցով մենք մեր ըսելիքը տեղ հասցուցինք, ինչպէս նաեւ հնչեցուցինք մեր լաւագոյն երաժշտահաններու անունները. Այսպիսի ծրագիրներով աշխարհի մէջ ճանաչում կը գտնեն նաեւ հայ երաժիշտները: Եթէ ամէն հայ իր ապրած երկրին մէջ, ինչպէս նաեւ Հայրենիքի մէջ իր գործը ընէ, իր տեղը ըլլայ, մենք բոլոր ոլորտներուն մէջ յառաջընթաց կ’ունենանք, եւ աշխարհի մէջ բոլորը կը ճանչնան հայն ու Հայաստանը: Պէտք է նպատակ ունենալ, իսկ նպատակը իրականացնելու համար` ձգտում, ցանկութիւն: Ըսեմ, որ Ռոմանի երաժշտանոցի տնօրէնը իր համաձայնութիւնը տուած է ստեղծելու հայ-ֆրանսական ամառնային դպրոց, ուր կ’ընդգրկուին տարբեր տարիքի տաղանդաւոր երաժիշտ երեխաներ:

Լեւո՛ն, մեր թշնամիները շատ ճիգեր գործադրեցին եւ դեռ կը շարունակեն նոյն քաղաքականութիւնը` սեփականացնելու թէ՛ հայկական ծիրանափողը, թէ՛ մեր աւանդական տոլման եւ նոյնիսկ` խաչքարը` զայն անուանելով խաչդաշ: Արդեօք ֆրանսացիները գիտե՞ն, որ տուտուկը մեր` հայկական ազգային նուագարանն է:

– Ես աւարտած եմ  Երաժշտանոցը Երեւանի մէջ, յետոյ գացած եմ Ֆրանսա եւ այնտեղ` Ռոմանի երաժշտանոցին մէջ հիմնած տուտուկի բաժին: Ի դէպ, ամբողջ Եւրոպայի մէջ այն միակ Երաժշտանոցն է, որ ունի տուտուկի բաժին, եւ այդ բաժինին մէջ  15 ուսանողներէն 9-ը ֆրանսացիներ են: Ես  սկզբունք մը  որդեգրած եմ, որուն համաձայն, եթէ քլարնեթի, հոպոյի որեւէ դասատու կը ցանկայ տուտուկի վարպետութեան դասընթացք կազմակերպել, ես անոր տուտուկ կը նուիրեմ` իր պատեանով, որպէսզի այդ գործիքը տարածուի եւ դառնայ միջազգային նուագարան: Եթէ այն դառնայ միջազգային գործիք, ապա ինքնաբերաբար մեր ազգի դրօշը` դրուած կ’ըլլայ շատ տուներու մէջ: Այսօր Վաչէ Յովսէփեանի, Լեւոն Մադոյեանի, Ջիւան Գասպարեանի, Գէորգ Դաբաղեանի, Կամօ Սէյրանեանի եւ այլոց շնորհիւ տուտուկը կը հնչէ որպէս ձայն: Իմ դպրոցիս մէջ բացուած տուտուկի դասարանը ունի մէկ նպատակ` ուսուցանել այդ գործիքը: Այսօր Ֆրանսայի մէջ շատ հայեր կը խօսին ֆրանսերէն, բայց կրնայ մէկը քիչ մը խօսիլ, սակայն գրել չիմանալ… Ատիկա կը նշանակէ կէս գործ, այսինքն` տուտուկը պէտք է ոչ միայն ներկայացնել որպէս գործիք, այլեւ պէտք է առաջնորդուիլ մասնագիտական ձեւով եւ կրթութեամբ: Խորհրդային տարիներուն ալ լաւ բաներ  եղած են, սակայն դռները փակ էին, եւ մեր ստեղծած արժէքները, ազգային նուագարանները Ռուսաստանէն այն կողմ չէին անցնիր, այսինքն` դուրսը «արտադրանք» չենք տուած: Այսօր տիկին Հրանոյշ Յակոբեանի հետ ունեցած զրոյցի ժամանակ հէնց այդ մասին կը խօսէի` ըսելով, որ ինչ-որ մեծարժէք գործ կամ գործիք, եթէ հէնց այնպէս դրուած է մեր տան մէջ, մեր երկրին մէջ միայն, ո՞վ կ’իմանայ ատոր մասին, ո՞վ կը ճանչնայ: Իսկ հիմա ունինք Հայաստանի Հանրապետութիւն, նախագահ, նախարարութիւններ, համապատասխան գերատեսչութիւններ, որոնք կրնան ընդլայնել, հնարաւորութիւն ստեղծել` տարածելու եւ մատուցելու մեր արժէքները: Այսինքն` մեր երգը, երաժշտութիւնը, մեր ազգային գործիքներն ու պարերը պէտք է կարենանք տարածել ու ճանչնալ տալ աշխարհին: Այսօր մեր պարախումբին մէջ համարեայ 100 երեխայ  ընդգրկուած է, ատոր յաջողութիւնը գործի ճիշդ կազմակերպման մէջ է: Դուրսը ամէն մէկ միութիւն, դպրոց պէտք է Հայաստանի դեսպան ըլլայ: Տուտուկներու պատրաստման հարցով կը համագործակցիմ Միշա Սադոեւի հետ: Տուտուկները կը գնեմ եւ նոյն արժէքով կու տամ ուսանողներուս:

– ինչու՞ ընտրեցիք հէնց տուտուկը:

-Ծնած եմ Աշտարակի շրջանի Ղազարաւան գիւղին մէջ, երգելու հետ սէր  ունեցած եմ: Փոքր հասակիս շուիի  գացած եմ: Հայրս ալ, մայրական կողմէն տատիկս ալ տուտուկ  շատ կը սիրէին: Չեմ կրնար ըսել, թէ հէնց մանկութենէս  տաղանդաւոր էի. չէ՛, ուղղակի ունէի  ներքին ձայն եւ նպատակ, ձգտում: Երկրորդ դասարանէն արդէն յաճախեցի տուտուկի. առաջին գործիքը ինծի նուիրեց հօրեղբայրս, որուն տղան ալ  կը նուագէր, բայց չէր յաջողեր, եւ հօրեղբայրս որոշեց տուտուկը ինծի տալ: Կը յաճախէի Աշտարակի երաժշտական դպրոցը, բայց միեւնոյն ժամանակ ծնողներս ինծի կը բերէին Երեւան` վարպետ Խաչիկ Խաչատրեանի դասերուն: Իմ հասակակիցներուս մէջ երկու տարուան մէջ ես դարձայ լաւագոյն տուտուկահարը: Շատ  կ’աշխատէի. աշխատանք + ձգտում + նպատակ բանաձեւը հրաշալի արդիւնք կու տայ: Ես 3 երեխայ ունիմ, որոնցմէ մէկը թաւջութակ կը նուագէ, միւսը` ջութակ. երեքն ալ փոքր են, սակայն արդէն ունին իրենց ընդգծուած երաժշտական բնաւորութիւնը:

Պարո՛ն Չատիկեան, Դուք, ապրելով Ֆրանսայի Ռոման, Վալանս քաղաքներուն մէջ, դասաւանդելով Ռոմանի եւ Ժնեւի երաժշտանոցներուն մէջ` աշխատելու եւ ապրելու ի՞նչ սկզբունք  որդեգրած էք:

-Չխանգարել ոչ մէկուն, ուրիշներուն չկրկնօրինակել, ստեղծել քուկդ: 2011թ. Նոյեմբեր 25-ին` իմ ծննդեան օրը Վալանսի մէջ բացի իմ դպրոցս: Հայ բարեգործական մշակոյթի շէնքին մէջ ինծի տարածք տրամադրեցին Բժիշկներու միութեան նախագահ դոկտոր Էդուարդ Թորոսեանը, Ալեքսանդր Սիրանոսեանը, Ֆիլիփ Փանոսեանը: Նոյեմբեր 25-ին դպրոցը բացուեցաւ 3 երեխաներով: Հիմա արդէն 150 երեխայ ունինք: Ես եւ քոյրս մեր անձնական միջոցներով ստեղծեցինք այն, վարձատրեցինք ուսուցիչներուն, իսկ հիմա ունինք կարգին պիւտճէ: Դպրոցին մէջ կը գործեն մեծերու` «Արա», միջին տարիքի երեխաներու` «Անահիտ» եւ փոքրերու` «Աստղեր» պարային խումբերը:  Տուտուկի դասարանն ալ Երաժշտանոցին կից է, ուր ուսումը կը տեւէ 10 տարի. երաժշտանոց հասկացողութիւնը մեր մօտ 10-ամեայ ուսուցման նման է:

Դուք ըսիք, որ Հայաստանի մէջ հանդէս պիտի գաք համերգներով. ե՞րբ եւ ո՞ւր պիտի կայանան ատոնք:

-Ես 26 ֆրանսացիներու հետ  եկած եմ Հայաստան, 95 երեխաներէ բաղկացած հայ-ֆրանսական նուագախումբով համերգներ պիտի տանք Գիւմրիի, Աշտարակի (նախապէս որոշուած էր նաեւ Ստեփանակերտի մէջ, սակայն պատերազմական գործողութիւններու պատճառով երեխաներուն այնտեղ չենք տանիր), իսկ Ապրիլ 22-ին Հայֆիլհարմոնիայի մէջ: Պիտի ներկայացնենք հայ եւ ֆրանսացի երաժշտահաններու գործերէն: Չմոռնամ ըսելու, որ Սեպտեմբերին եկած էի Հայաստան, գացի նաեւ Ղարաբաղ եւ պայմանագիր ստորագրեցի Ստեփանակերտի երաժշտական ուսումնարանի եւ իմ դպրոց-ակադեմիայի միջեւ, որպէսզի արցախցի երեխաներն ալ ընդգրկուին մեր ծրագիրին:

Ո՞ր երաժշտական դպրոցներուն հետ համագործակցութիւն ունիք:

-Երեւանի Չայկովսկիի դպրոցի, Աշտարակի երաժշտական դպրոցի երեխաներուն ալ տարի Ֆրանսա` նուագելու: Այդ դպրոցներուն հետ մենք սերտ կապեր ունինք:

Ձեզի ի՞նչ կու տայ տուտուկը:

-Տուտուկը իմ ներաշխարհին մեղմութիւն, հանգստութիւն ու խաղաղութիւն կը հաղորդէ: Ես ծայրայեղ մարդ եմ` կամ շատ տաք եմ, կամ ալ` պաղ. տուտուկը այդ երկուքին միջեւ ներդաշնակութիւն կը դնէ իմ հոգիէս ներս: Տուտուկը ինծի համար Հայաստանի մէկ մասնիկն է:

Ո՞վ է Ձեզի համար տուտուկի վարպետներու Վարպետը:

-Վաչէ Յովսէփեանը: Անոր ձեւով կը նուագեն շատերը, սակայն ան անգերազանցելի է երաժշտութեան գիծով. ան՛ է տուտուկի դպրոցի հիմնադիրը:

– ի՞նչ է Ձեզի համար Հայրենիքը:

-Հայրենիքը ինծի համար տուն է, տանիք ու ընտանիք, կեանք, սէր: Ինչ կոչում ալ, որ ունենաս, ինչ համբաւ ու ապրելակերպ, միեւնոյնն է, դուն դուրսը հիւր ես. պարզապէս իմ եւ  ուրիշ շատերու պարագային` ես յարգուած հիւր եմ այդ երկրին մէջ: Հայրենիքը իմ ծննդավայր Ղազարաւանն է, այնտեղ կառուցած իմ մատուռը… Ես ծնած եմ Հայաստանի մէջ` իմ Հայրենիքիս մէջ եւ կը սիրում զայն հայավարի:

Շնորհակալութիւ՛ն, Լեւոն, յաջողութիւններու շարունակական ընթացք կը մաղթեմ Ձեր հայաճանաչ ու հայանպաստ գործերուն:

Կարինէ Աւագեան

2 3

Scroll Up